เส้นทางของนักวิทยาศาสตร์หลายคนมักเริ่มต้นจาก “ความสงสัยเล็ก ๆ” ในห้องเรียน แต่สำหรับ นายภาณุ เสรีวิชยสวัสดิ์ ศิษย์เก่าสำนักวิชาวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ความสงสัยนั้นได้พัฒนาเป็นแรงบันดาลใจที่พาเขาไปสู่โลกของ Genomics และการสร้างนวัตกรรมระดับนานาชาติ
ย้อนกลับไปในช่วงปีสุดท้ายของการศึกษาในระดับปริญญาตรี ภาณุมีโอกาสเข้าร่วมโครงการ นักศึกษาแลกเปลี่ยนที่ประเทศเกาหลีใต้ ซึ่งเปิดประสบการณ์ใหม่ทั้งในด้านการเรียนและการทำวิจัยในห้องปฏิบัติการ งานวิจัยในช่วงเวลานั้นเกี่ยวข้องกับ พันธุศาสตร์ ของพืช และทำให้เขาได้เห็นพลังของข้อมูลพันธุกรรมในการอธิบายปรากฏการณ์ทางชีววิทยาที่ซับซ้อน
ภาณุกล่าวว่า การได้มีโอกาสเข้าศึกษาที่สำนักวิชาวิทยาศาสตร์ รวมถึงประสบการณ์ในการเข้าร่วมโครงการแลกเปลี่ยนในครั้งนั้นเป็น “จุดเริ่มต้น” ที่ทำให้เขาเริ่มสนใจศาสตร์ด้าน genomics และ bioinformatics อย่างจริงจัง และตัดสินใจศึกษาต่อในระดับที่สูงขึ้น เพื่อพัฒนาความเชี่ยวชาญในการวิเคราะห์ข้อมูลพันธุกรรมขนาดใหญ่
หลังจากสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโทและปริญญาเอกในสาขาที่เกี่ยวข้องกับ genomics และชีวสารสนเทศ ภาณุได้เข้าทำงานที่พิพิธภัณฑ์ Swedish Museum of Natural History ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่เส้นทางของภาณุได้เริ่มขยายจากงานวิจัยในห้องปฏิบัติการไปสู่การพัฒนานวัตกรรมที่สามารถนำไปใช้จริงในโลกธุรกิจ นโยบาย และสิ่งแวดล้อม
ในที่สุด เขาได้ร่วมก่อตั้งบริษัทสตาร์ทอัพในประเทศสวีเดนชื่อ GenomeVault ซึ่งพัฒนานวัตกรรมการตรวจสอบและรายงานความหลากหลายทางชีวภาพโดยใช้ environmental DNA (eDNA) และการวิเคราะห์จีโนมขั้นสูงในระดับประชากร
นวัตกรรมของบริษัทอาศัยเทคโนโลยีการวิเคราะห์แบบ genome-wide sequencing ร่วมกับชีวสารสนเทศด้าน metagenomics เพื่อแปลง ข้อมูลพันธุกรรมที่ซับซ้อนให้กลายเป็นข้อมูลเชิงนิเวศ ช่วยให้สามารถติดตามและประเมินความหลากหลายทางชีวภาพได้อย่างละเอียดและแม่นยำมากขึ้น
แนวคิดสำคัญของ GenomeVault คือการใช้ DNA ที่หลงเหลืออยู่ในสิ่งแวดล้อม เช่น ในน้ำ ดิน หรืออากาศ เพื่อระบุชนิดของสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในพื้นที่นั้น ครอบคลุมตั้งแต่จุลินทรีย์ เห็ดรา พืช ไปจนถึงสัตว์ วิธีการนี้ช่วยให้การสำรวจระบบนิเวศทำได้รวดเร็ว แม่นยำ ครอบคลุม และมีต้นทุนต่ำกว่าวิธีการสำรวจแบบดั้งเดิม โดยข้อมูลที่ได้สามารถนำไปใช้ในการอนุรักษ์ธรรมชาติ การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม และการวางแผนพัฒนาอย่างยั่งยืน
ปัจจุบัน GenomeVault กำลังพัฒนาแพลตฟอร์มที่สามารถรวบรวมข้อมูลตั้งแต่ขั้นตอนการเก็บตัวอย่าง การวิเคราะห์ข้อมูล DNA ไปจนถึงการรายงานผลด้านความหลากหลายทางชีวภาพให้กับหน่วยงานรัฐ องค์กรอนุรักษ์ และภาคอุตสาหกรรมต่างๆ ทั้งในสหภาพยุโรปและในประเทศไทย โดยแพลตฟอร์มถูกออกแบบให้ใช้งานได้อย่างเข้าถึงง่าย เพื่อให้ผู้ใช้งานทุกกลุ่มสามารถใช้ประโยชน์จากข้อมูล โดยไม่จำเป็นต้องมีพื้นฐานด้านชีววิทยามาก่อน
เรื่องราวของภาณุสะท้อนให้เห็นว่า โอกาสทางการศึกษาและประสบการณ์การวิจัยในช่วงมหาวิทยาลัยสามารถเป็นจุดเริ่มต้นของเส้นทางนวัตกรรมระดับโลกได้ จากนักศึกษาที่เริ่มต้นด้วยความสนใจใน พันธุศาสตร์ ของพืช สู่การเป็นผู้ร่วมสร้างนวัตกรรมที่ช่วย “ถอดรหัสความหลากหลายทางชีวภาพ” และสนับสนุนการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน
สำหรับนักเรียนและนักศึกษาที่กำลังมองหาเส้นทางในอนาคต เรื่องราวของภาณุสะท้อนให้เห็นว่า การเรียนวิทยาศาสตร์ไม่ได้หยุดอยู่แค่ในห้องเรียน แต่สามารถเปิดประตูสู่การค้นพบ โอกาสระดับนานาชาติ และการสร้างนวัตกรรมที่มีผลต่อโลกจริงได้ ความอยากรู้อยากเห็น การลงมือวิจัย และการกล้าออกไปเรียนรู้ประสบการณ์ใหม่ อาจเป็นจุดเริ่มต้นของเส้นทางที่นำไปสู่การเปลี่ยนความรู้ทางวิทยาศาสตร์ให้กลายเป็นพลังในการสร้างอนาคตที่ดีกว่า
