SciPicks: ถอดรหัสเคมีธรรมชาติ สู่การแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมระดับชาติในมิติ "ฝุ่นควันและสายน้ำ" โดย รศ.ดร.พัชรีย์ พริบดีเวช
Categories: sci-ข่าวความภาคภูมิใจวิชาเคมีไม่ได้มีบทบาทจำกัดอยู่เพียงในห้องปฏิบัติการ แต่คือองค์ความรู้สำคัญที่สามารถนำมาบูรณาการเพื่อแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมของประเทศ SciPicks วันนี้ขอพาทุกท่านไปสัมผัสกับอีกหนึ่งบทบาทที่โดดเด่นของ รศ.ดร.พัชรีย์ พริบดีเวช อาจารย์ประจำสาขาวิชาเคมีประยุกต์ สำนักวิชาวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ผู้ต่อยอดความเชี่ยวชาญด้านเคมีของผลิตภัณฑ์ธรรมชาติและน้ำมันหอมระเหย (Volatile oil) สู่การเป็นแกนนำนักวิจัยที่ร่วมขับเคลื่อนการแก้ปัญหา PM2.5 และการปนเปื้อนของสารพิษในแหล่งน้ำสำคัญของภาคเหนือ
มิติทางอากาศ: เข้าใจ PM2.5 ผ่านกลไกทางเคมีของธรรมชาติ
เมื่อกล่าวถึงปัญหา PM2.5 ในภาคเหนือ หลายท่านอาจนึกถึงปัจจัยจากการเผาเป็นหลัก แต่ในมิติของเคมีบรรยากาศ รศ.ดร.พัชรีย์ ได้ร่วมกับทีมนักวิจัยชั้นบรรยากาศ สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (NARIT) ศึกษาผลกระทบของสารเคมีกลุ่ม BVOCs (Biogenic Volatile Organic Compounds) ซึ่งเป็นสารระเหยที่ปล่อยจากต้นยางพาราและพื้นที่ป่า สารเหล่านี้มีส่วนสำคัญในการก่อให้เกิดก๊าซโอโซนและละอองลอยอินทรีย์ทุติยภูมิ (Secondary Organic Aerosol) ในชั้นบรรยากาศ ผลงานวิจัยซึ่งได้รับการตีพิมพ์ในวารสารระดับโลกอย่าง Science of the Total Environment และ Environmental Pollution ช่วยสร้างความเข้าใจให้แก่ผู้กำหนดนโยบายว่า กลไกการเกิด PM2.5 มีความซับซ้อนมากกว่าการเผา ซึ่งข้อมูลเรื่องปัจจัยที่ก่อให้เกิดฝุ่นทุติยภูมิในแต่ละช่วงเวลาของวัน มีความสำคัญอย่างมากต่อการวางแผนบริหารจัดการฝุ่นของประเทศในระยะยาว
มิติทางน้ำ: วิเคราะห์สารพิษตกค้าง เพื่อเป็นข้อมูลเชิงลึกระดับนโยบาย
ในด้านทรัพยากรน้ำ อาจารย์ได้ร่วมขับเคลื่อนโครงการวิจัยที่ได้รับการสนับสนุนจาก หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนากำลังคน และทุนด้านการพัฒนาสถาบันอุดมศึกษา การวิจัยและการสร้างนวัตกรรม (บพค. หรือ PMU-B) เพื่อค้นหาแหล่งที่มาของสารพิษในแม่น้ำกก ทีมวิจัยได้ลงพื้นที่เก็บตัวอย่างและประยุกต์ใช้แสงซินโครตรอนวิเคราะห์ลึกถึงระดับโมเลกุล ทำให้พบการปนเปื้อนของสารหนูและตะกั่วสูงเกินค่ามาตรฐานน้ำดื่มของ WHO และเห็นความเสี่ยงของสารพิษตกค้างในตะกอนดินอย่างชัดเจน ข้อมูลเชิงลึกจากงานวิจัยนี้ถูกนำเสนอในเวทีวิชาการระดับชาติ และถูกเตรียมความพร้อมเพื่อนำเสนอต่อชั้นกรรมาธิการทั้ง ส.ส. และ ส.ว. สำหรับใช้ประกอบการพิจารณาเชิงนโยบาย และเป็นข้อมูลสนับสนุนรัฐบาลไทยในการเจรจาต่อรองประเด็นการปล่อยสารพิษข้ามพรมแดน
วิทยาศาสตร์ภาคพลเมือง: สร้างความร่วมมือเพื่อความยั่งยืนของชุมชน
เพื่อให้การดูแลสิ่งแวดล้อมเกิดความยั่งยืน งานวิจัยจึงต้องเดินหน้าควบคู่ไปกับการมีส่วนร่วมของชุมชน ล่าสุด รศ.ดร.พัชรีย์ ได้เข้าร่วมพิธีส่งมอบอุปกรณ์วิทยาศาสตร์ภาคพลเมือง (Citizen-Science Equipment) ภายใต้โครงการ Mekong Shared Water ซึ่งเกิดจากความร่วมมือของเครือข่ายนานาชาติ ได้แก่ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, โครงการ SERVIR ภูมิภาคเอเชีย (USAID และ NASA) และ ADPC เพื่อสนับสนุนให้ชุมชนในภาคเหนือสามารถติดตามและเฝ้าระวังมลพิษทางน้ำในพื้นที่ของตนเองได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เส้นทางการทำงานของ รศ.ดร.พัชรีย์ สะท้อนให้เห็นถึงคุณค่าของ "วิทยาศาสตร์ประยุกต์" ที่เปลี่ยนผ่านจากองค์ความรู้เฉพาะทางในห้องปฏิบัติการ สู่การสร้างข้อเท็จจริงเชิงลึกเพื่อปกป้องสังคมและสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นรูปธรรม
- 22